<<
>>

CZAS AZJI Elzbieta Sawa-Czajka, Magdalena Czajka

Najnowsze prognozy politologow i dziennikarzy wskazujq na zmian? centrum decyzyjnego, gospodarczego i politycznego wspolczesnego swiata. Dotychczasowe teorie biegunowosci, pentagonalnej triady triad czy dominacji USA obecnie tracq aktualnosc.

Teorie biegunowe zakladaly dominacj? jednego, dwu lub kilku biegunow dokola ktorych tworzyly si? kr?gi mniej lub bardziej zaleznych lub wspolpracujqcych panstw przy czym w zaleznosci od okresu historycznego zmienial si? zakres odpowiedzialnosci glownego panstwa za bezpieczenstwo i stabilizacj? regionu. Najbardziej czytelny w tym zakresie byl okres czterdziestolecia po II wojnie swiatowej, gdy USA i ZSRR jako glowne mocarstwa decydowaly o poziomie swiatowego bezpieczenstwa. Zadna z istniejqcych instytucji mi?dzynarodowych (w tym powolana do tego celu ONZ) nie mialy wi?kszego wplywu na losy swiata, w ktorym decyzje strategiczne podejmowaly wymienione mocarstwa silne swoim potencjalem militarnym, a w przypadku USA takze ekonomicznym. Zmiany, jakie nastqpily w koncu XX wieku w Europie Srodkowej i Wschodniej spowodowaly rozpad systemu socjalistycznego, a co za tym idzie przejsciowy tryumf systemu amerykanskiego z dominacjq USA. Jednoczesnie, niejako w cieniu glownego konfliktu systemu bipolarnego - rywalizacji USA - ZSRR - wyrastaly kolejne pot?gi przede wszystkim ludnosciowe, a obecnie takze gospodarcze: Chiny i Indie. Niektorzy analitycy juz od lat 90-tych wskazywali na przenoszenie si? «centrum swiata» nad Pacyfik i Ocean Indyjski [3, s. 21]

Jeszcze w latach 80-tych XX wieku pojawily si? teorie Nowego Ladu Mi?dzynarodowego (NLM) na podstawie wartosci ogolnoludzkich powszechnie akceptowanych. Wypowiadali si? na ten temat zarowno M. Gorbaczow jak G. Bush, ktory sformulowal nast?pujqce zasady NLM: rzqdy prawa, pokojowe rozstrzyganie sporow mi?dzynarodowych, wzmacnianie sil demokratycznych, solidarnosc wobec agresji, kontrola i redukcja arsenalow nuklearnych, zwi?kszenie roli ONZ, sprawiedliwe traktowanie wszystkich ludzi [6, s.

20, 9]. Podobnie cele NLM okreslal Robert McNamara, ktory dodatkowo zwracal uwag? na koniecznosc ochrony srodowiska naturalnego Ziemi. Roberty McNamara, urodzony w 1916 amerykanski polityk, pelnil funkcje Sekretarza Obrony USA w latach 1961-1968 i szefa Banku Swiatowego w latach 1968-1981. Tezy, o ktorych mowa zostaly sformulowane w referacie na Indian Defence Policy Forum, 20.11.1992 r.

W latach 90-tych, w zwiqzku z rozpadem systemu bipolarnego, pojawilo si? w ogole szereg teorii przyszlego rozwoju sytuacji mi?dzynarodowej, jednq z ktorych byla teoria turbulencji mi?dzynarodowych Jamesa N. Rosenau. Jej zalozeniem bylo uznanie zlozonosci i zmiennosci owczesnych stosunkow mi?dzynarodowych w zwiqzku z rozpadem dotychczasowego systemu oraz wzrost ilosci elementow skladowych opisywanego systemu, co z kolei powoduje nieprzewidywalnosc kierunkow rozwoju srodowiska mi?dzynarodowego. «Gl?bokie przyczyny tego stanu rzeczy to lt;.gt; przemiany w skali makro - polegajqce na nieodwracalnej bifurkacji stosunkow mi?dzynarodowych na dwa swiaty; uczestnikow suwerennych i niesuwerennych; przemiany w skali mikro-, wyrazajqce si? we wzroscie kompetencji i wiedzy obywateli, ich zadan i zdolnosci do samoobrony, a takze w skali relacyjnej, miedzy poziomem mikro - i makro-, co powoduje kryzys wladzy prawie we wszystkich panstwach swiata, oslabienie panstwa i jego suwerennosci.» [6, s. 19]. Inna teoria sformulowana przez Samuela Huntingtona w 1993 r. przewidywala konflikt cywilizacji. Wedlug Huntingtona ideologie i gospodarka nie b?dq w przyszlosci zrodlami konfliktow mi?dzynarodowych. Stanq si? nimi roznice kulturowe stanowiqce o tozsamosci narodow i wywodzqce si? w znacznej mierze z podzialow religijnych. Wspolczesny swiat staje si? stopniowo polem rywalizacji i walki pomi?dzy glownymi cywilizacjami [1]. Niektorzy teoretycy w ten sposob traktowali np. zamachy terrorystyczne w USA i Europie po 2001 r [5]. W polskiej literaturze koncepcj? pentagonalnej triady triad polqczonych najpelniej opisal prof. Ziemowit Jacek Pietras.

Koncepcja ta zakladala funkcjonowanie stosunkow mi?dzynarodowych na trzech plaszczyznach: militarnej, ekonomicznej i ideologiczno-kulturowej. W latach 90-tych na plaszczyznie militarnej najwi?ksza rol? odgrywaly najsilniejsze panstwa: USA, Rosja, Chiny. Plaszczyzn? ekonomicznq zdominowaly wowczas USA, Japonia, panstwa jednoczqcej si? Europy jako jeden organizm gospodarczy. Widoczna byla rowniez dominacja USA na plaszczyznie kulturowo-ideologicznej. Kolejne panstwa to Japonia, Indie «lub cywilizacja islamska, o ile wyksztalci wlasny system organizacyjny» [6, s. 31]. W tym systemie USA sq zwornikiem lqczqcym trzy triady w system utrzymujqcy rownowag? globalnq nie pelniqc roli hegemonicznej.

Na poczqtku XXI wieku wraz ze wzrostem mi?dzynarodowej roli Chin i Indii pojawilo si? coraz wi?ksze zainteresowanie tym regionem. Szczegolnie Chiny, ktore wyprzedzily Japoni? stajqc si? drugq po USA pot?gq gospodarczq swiata, budzq zainteresowanie. W publicystyce uzywane jest czasem slowo Chindie na okreslenie mozliwego rodzaju sojuszu tych azjatyckich pot?g. «Nowy Swiat lezy dzis w Azji. Dwie najludniejsze pot?gi dawno juz przestaly byc takie biedne, a rozwijajq si? szybciej niz Ameryka i Europa. Gdyby powstal twor o nazwie Chindie, rzqdzilby niepodzielnie na naszym globie» pisal w 2007 r. byly ambasador Polski w Indiach Krzysztof Mroziewicz [4, s. 4]. Oba kraje majq jednak bardzo roznorodnq rzeczywistosc politycznq, demograficznq czy gospodarczq, aby taki alians byl mozliwy w dajqcej si? przewidziec przyszlosci. Podobnie jak niemozliwe jest zrealizowanie si? innego aliansu okreslanego przez publicystow Chimeryka - «czyli G-2, w ktorym USA i Chiny decydowalyby o losach swiata.» [2, s. 60]. Porownanie wskaznikow rozwojowych obu krajow w latach 2000-2009 wypadalo na korzysc Chin, ktore majq wi?cej ludnosci, wyzsze PKB oraz sredni wzrost gospodarczy (na poziomie 9,1% w Chinach i 6,9% w Indiach). Jednakze eksperci twierdzq, ze w dluzszej perspektywie czasowej to Indie b?dq dominujqcq pot?gq gospodarczq z powodu demokratycznego ustroju i demografii.

Chinska polityka ograniczania przyrostu ludnosci powoduje starzenie si? spoleczenstwa podczas gdy w Indiach polowa ludnosci nie przekroczyla 25 roku zycia. Procesy demokratyczne sprzyjajq rozwojowi prywatnej przedsi?biorczosci, innowacyjnosci, konkurencyjnosci i nowoczesnej gospodarki. Wsrod wspolczesnych teorii dotyczqcych rozwoju i perspektyw cywilizacji uwag? zwracajq zwlaszcza prace Nialla Fergusona i Iana Morrisa, ktorzy probujq opisac dotychczasowe i prognozowac przyszle zmiany rzeczywistosci mi?dzynarodowej. Ich zdaniem «obecny uklad sil z dominacjq amerykansko-europejskiej hegemonii nie moze si? utrzymac» [7, s. 26]. Porownanie dziesiqtki najwi?kszych pot?g przemyslowych swiata obecnie i prognoza Mi?dzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2050 wskazujq na zmniejszenie si? ilosci panstw europejskich w tym gronie. W roku 2010 najwi?kszymi pot?gami gospodarczymi byly w kolejnosci: USA, Chiny, Japonia, Indie, Niemcy, Rosja, Brazylia, Wielka Brytania, Francja, Wlochy. Prognoza na 2050 r. wskazuje nast?pujqcy uklad dominacji gospodarczej; Chiny, Indie, USA, Brazylia, Japonia, Rosja, Meksyk, Indonezja, Niemcy, Wielka Brytania.

Bibliografia

  1. Huntington, S.P. Zderzenie cywilizacj. - Warszawa, 2008.
  2. Kugiel, P. Chimera ze Wschodu // «Polityka». - Nr 49/ 2010. - S. 58-60.
  3. Mroziewicz, K. Dziennikarz w globalnej wiosce. - Bydgoszcz-Warszawa, 2006,
  4. Mroziewicz, K. Tygrys sciga smoka // «Polityka». - Nr 4/ 2007. - S. 4-13.
  5. Murat, M., J?zyk mediow - relacja czy nowa rzeczywistosc // Konteksty komunikowania. - Kielce, 2008.
  6. Pietras, Z.J., Nowy Lad Mi?dzynarodowy u progu XXI wieku // Swiat i Polska konca XX wieku. - Lublin, 1996.
  7. Sila i Zysk // «Forum». - Nr 24-25/ 2011. - S. 26-32.
  8. Dudek, M (red.) Wsparcie rodziny dysfunkcjonalnej. - Torun, 2009.

<< | >>
Источник: Авторский коллектив. ФИЛОСОФИЯ В БЕЛАРУСИ И ПЕРСПЕКТИВЫ МИРОВОЙ ИНТЕЛЛЕКТУАЛЬНОЙ КУЛЬТУРЫ Минск «Право и экономика» 2011. 2011

Еще по теме CZAS AZJI Elzbieta Sawa-Czajka, Magdalena Czajka:

  1. ОГЛАВЛЕНИЕ
  2. CZAS AZJI Elzbieta Sawa-Czajka, Magdalena Czajka