<<
>>

ДЫСЦЫПЛШАРНЫ СТАТУС ШТЭЛЕКТУАЛЬНАЙ Г1СТОРЫ1 У С1СТЭМЕ ГІСТОРЬІКА-ФІЛАСОФСКІХ ДАСЛЕДАВАННЯУ Новік І.М.

Дисципліна, вядомая як «гістория беларускай філасофіі» ці нават «гістория беларускай філасофскай і грамадска-палітичнай думкі», нягледзячы на тое, што само утрыманне гэтых назвау таксама выконвае пэуную дадатную функцию (а менавіта падкрэсленне сувязі з традицнямі штудыяу айчыннай гісторика-філасофскай спадчыны, штэграцый наноушых распрацовак з пауста- годняй гісторияй вывучэння беларускай філасофіі), усё ж de facto сягае за асады метадалагічних стратэгш і штэрпрэтацыйных практик, што прапаноуваюць даследніку традыцыйныя гістория філасофіі ці гістория думкі.

Так, наприклад, у першим томе «Гісториі філасофскай і грамадска-палітичнай думкі Беларусі» можна знайсці наступныя моманты, якія наурадці можна улучыць у межи тра- дыцыйнай псторыка-філасофскай парадыгмы без скажэння іх падставовай семангыкі: 1)

улучэнне у доследнае поле міфалогіі і міфа-сімвалічнай сютэмы пэунае эпохр мастацкай лпаратуры і прававой свядомасці, гістар^іяграфічн^іх тэкстау і г.д.; 2)

арыентацыя на междысцыплшарнасць (ці нават транс-дысцыплшар- насць) і адначасова - адмова ад аднабаковасцяу этна-нацыянальнай парадыгмы;

О \ * * * * * vy • vy 3)

адмова ад стратэги штэрпрэтацып пстарычнай інгэлектуальнай спадчы- ны у лшеарна-камулятыуным духу, !дэя «эшстэмалапчных разрывау», наяуных у который інтэлектуальнай псторып;

Л \ * vy vy * * 4)

выкарыстанне паняцшных шэрагау такіх як «ментальнасць», «кагні- тыуная геаграфія» і гд.

Гэтыя і шшыя моманты спрычыншся да паустання адпаведнай метада- лагічнай рэфлексй. У гэтым кантэксце слушнай выглядае щэя звярнуцца да альтернагыуных у стасунку да традыцыйнай гісгорыі метадалапчных стратегій. Яны звычайна аб’ядноуваюцца пад грыфам «інтэлектуальнай гісгорыі».

Самая інтэлектуальная псторыя прадстауляе з сабе комплекс размапых - а, падчас, і наупрост гетэраномных - практык па штэрпрэтацый тых альбо шшых штэлектуальных прадметнасцяу адносна пстарычнага.

У гэтым жа даследніцкім полі існуе шэраг шшых назвау якія альбо прэтэндуюць на азначэн- не усяго поля (псторыя щэц новая культурная псторыя, новая сацыя-штэлек- туальная псторыя, новы пстарыцызм, сацыялопя веды, псторыя інтелектуалау і г.д.), альбо акрюліваюць свае невялічкія лапікі доследных прадметнасцяу і пра- блем (псторыя кнігі, cultural history of dreams, дэканструктывюцкая псторыя, псхапсторыя і г.д., да прыкладу).

Пэуна, марна было б шукаць прынцыпу упарадкавання гэтае разнастайнасці праз аналіз семантыю, якую укладалі у панятак «інтэлектуальная псторыя» яго стваральнікі ці даследнікі, што карысталіся ім для самаазначэння. Інтэлектульная псторыя была і застаецца «намаганнем вызначыць для пстарыч- ных мэтау абшар (realm) щэяу, які складаецца з чагосьці трошкі меншага, чым усё, што калі-кольвек людзі думалі, чагосьці трошкі большага, чым тыя катэго- рыі, паводле якіх традыцыйна падзяляліся вынікі мыслення, і чагосьці іншага, чым абшар учынкау - хаця і абумоуленага і узаемадзейнага з ім» [2, p. 160].

Па сутнасці, тыя азначэнні, якія падаюцца у асобных артыкулах ці кнігах, ёсць не больш чым спробай сказаць: інтелектуальная псторыя - гэта амаль усё, што калі-кольвек патрапіла у абсягі чалавечага мыслення. Зыходзячы з бягучых варункау інтэлектуальная псторыя пауставала на скрыжаванш сацыялош, філасофіі, псторый (трошкі пазней - лінгвістам і антрапалогіі) у адпаведнасці са шляхамі міграції пэуных метадау і щэяу, там, дзе дысцыплшарныя межы ставаліся скаватыш, дзе выказванш адной з навук набывалі рэферэнтнасць адносна палёу шшых дысцыплш. Падставамі для такога узнікнення маглі быць як пэуная незадаволенасць юным! дысцыплшарным! падзеламі - адпрэчванне «допартаменталізавання» веды [8], так і наступствы міждисциплінарнае «ба- рацьбы за сімвалічния рэсурсы і моуную гегемонію» [10].

Калі спрабаваць усё ж правесці пэуную типалогію, то, па-першае, з генеа- лагічнага пункту гледжання, ля вытокау сучаснай інтэлектуальнай историй, па- водле Леанарда Крыгера, стаялі пяць асноуных школ: 1)

нямецка-італьянская школа, што аб’ядноувае «пстарычных філосафау і філасофскіх псторыкау» ад Дзшьтэя і Крочэ да Касірэра, Майнэке і Карла Антоні; 2)

школа Аналау з яе праектам «историй ментальнасцяу»; 3)

праект «псторый щэяу» Лауджоя; 4)

школа «новай псторый» Робінсана, Бэкера і Біэрда; 5)

гісторикі такіх канкрэтных дисциплін, як філасофія, літаратура, сацы- яльна-палиычныя тэорыи, што пристасавалі свае даследаванні да новых стандартау пстарычнага доследу (Bury, Barker, Rundall, Sabine, Auerbach, Mornet, Laski).

Усе гэтыя першапачатковая школы, як і існия сёння метадалапчныя стратэгіі, можна падзяліць на два асноуныя блокі:

Л \ гтч w * w * * w w ^ 1)

Тыя, што паусталі праз пазычанне метадау з сацыялогн: асноунай праб- лемай для іх было патлумачыць падзел веды і светаглядных пазіций адносна са- цыяльнай стратифікац^іі грамадства. У найбольш чыстым выглядзе гэтая парадигма уласціва для праекта псторый ментальнасцяу 2)

Метадалогіі, што пазичалі, у першую чаргу, філасофскія ідэі і метады, якія спрабавалі рэфармаваць гісторика-філасофскае доследнае поле знутры, за- стаючыся, такім чынам, у істотних сваіх момантах рэлевантнымі парадыгмаль- ным характарыстыкам філасофскага мислення.

Менавіта другі напрамак можа быць найбольш запатрабаванным у межах метадалагічнага рэфармавання гісториі беларускай філасофіі. У найбольш чыстым выглядзе яго можна убачыць ажыццяулённым у межах так званай «псторый щэяу».

Зыходнай кропкай гэтай дисципліни можна лічиць дзейнасць Артура Лауджоя ва ушверсытэце Хопкінса, дзе ён займау у 1910-1939 гг. пасаду прафэ- сара историй, і дзе ім быу створаны ды узначалены Клуб Историй Нэяу. Най-

г—1 kj * kj ТТ w 5 с; т~\ * * ^ * w .. V/

больш вядомай кнігай Лауджоя з яуляецца «Вялікі ланцуг быцця», менавіта у ёй аутар найбольш паслядоуна рэалізуе свой праект историй щэяу.

Па-першае, Лауджой прапаноувае увесці новую падставовую адзінку ана - лізу: псторыя щэяу павінна даследаваць не «творчасць» асобных аутарау не розныя напрамкі, каталапзаваныя пад выглядам розных «-ізмау», але ж «щэь адзінкі» (unit-ideas) [8, с. 9]. Unit-ideas - элементарныя часцінкі, будаунічия блокі мислення: гэта а) тая першапачатковая рэальнасць, з якой мае дачиненні гісторик щэяу; б) гэта винік уживання метадалагічнага шструментарыя историй щэяу - яны вызначаюць межи, у адпаведнасці з якімі падзяляецца, гру- пуецца і аналізуецца прадметнае поле.

Па-другое, Лауджой спрабуе азначыць магчымыя прадметныя абшары гісториі щэяу: 1)

ымплщытныя» або не цалкам эксплщытныя перавагі (assumption), больш альбо менш несвядомыя ментальны звичкі, якія аказваюць уздзеянне на думку індивіда ці пакалення; 2)

дыялектычныя матывы: «Той альбо інши дамінуючи ход мислення, лагічни выкрут, метадалагічная перавага могуць у значнай ступені вызначаць мысленне індивіда, школи і нават цэлага пакалення, і, быушы эксплжаванымц зводзяцца да принципових, вузлавых і, магчыма, вельмі спрэчных лагічних альбо метафізічних перадумовау» [8, с.

15]; 3)

метафізічньї пафас: «Прикладам ‘метафізічнага пафасу’ з'яуляецца любое апісанне природы рэчау навакольнага міру у такіх паняццях, якія абуд- жаюць, падобна вершаваным радкам, сваімі асацияциямі, свайго роду эмпаты- яй, кангеніяльни стан духу альбо стан пачуццяу у філосафа ці яго чытачоу» [8, с. 15]. 4)

філасофская семантыка: «аналіз сакраментальных паняццяу і выразау таго альбо іншага перыяду ці плині, высвятленне іх двухсэнсоунасцяу, пералік розных адценняу значэння і вывучэнне таго, як смутныя асацияциі ідэй, якія узнікаюць з гэтых двухсэнсоунасцяу, упливалі на развщцё дактрын і штурхалі неупрыкмет трансфармацыю адной моднай думкі у іншую, часам цалкам ёй процілеглую» [8, с. 18].

Па-трэцяе, Лауджой зацемлівае, што гістория щэяу павінна быць дысцып - лінай «трансдисциплінарнай», бо апроч - і нават насупраць - інст^ітуц^іяналь- нага і дисциплінарнага падзелу інтзлектуальнай витворчасці існуюць унутра- ныя сувязі, шляхі «міграциі» щэяу, якія разгортваліся па-за дзейснай іерархіяй веди (тим больш, іерархіяй сучаснай). Нарэшце, ён адзначае, што, у адрозненне ад класічнай гісториі думкі, гістория щэяу павінна даследаваць не толькі «вишині» і «дасягненні» думкі, але і звычайныя, штодзённыя структури мислення эпохі, тыя ідзі, канцэпты, эмоций, якія праз сваю ардынарнасць не трап- ляюць у поле аналіза і рзфлексіі філасофіі.

На гэтых метадалагічних пазіциях была распрацавана метадалагічная школа «гісториі щэяу», якая знайшла свае увасабленне не толькі у дзейнасці Клуба гісториі щэяу і працах Лауджоя і Боаса, але і у часопісе «Journal of the History of Ideas», які існуе і сёння. Таксама сапраудным падагульненнем щэяу Лауджоя можна лічиць «Слоунік гісториі щэяу» [6], бо ужо з самага пачатку арыентацыя на unit-ideas прадугледжвала пошук гэткай табліци паняццяу ці пэунага тэзаурусу, праз якія здзяйсняецца апрычонасць дадзенай эпохі ці культури.

Найбольш значнай падзеяй у сучаснай амерыканскай гісториі щэяу сталася критика з боку Квенціна Скінэра [5]. Ягоная метадалагічная пазіция у двух словах гучыць так: нешта накшталт «гісториі щэяу» увогуле немагчыма, бо калі мы будзем рэканструяваць сэнс «ідэі», зыходзячы толькі з тэксту, мы створим

729

чарговую гютарычную міфалогію.

Каб зразумець сэнс пэунага пстарычнага вы- казвання, неабходна разглядаць яго як штэнцыянальнае і шакутыунае: спасці- жэнне ягонай семашьікі патрабуе адказу на питанні, як тэкст азначау пэуны сэнс у пэуных гютарычных варунках і які сэнс быу нададзены яму яго чытачамь сучаснікамі. Крышка Скінера сталася своеасаблівай стрэмкай у амерыканскай традыцып псторып щэяу і ніводная сучасная грунтоуная публжацыя у Амерыцы, якая пазщыянуе сабе як псторыя доі(яу), не можа абысці яе бокам. Нешта па- добнае мае месца у французкай традыцып у дачыненш той крытым гістор^іі щэяу якую можна знайсці на старонках «Археалогіі веды» Фуко [9].

Літаратура 1.

Burke, Peter. Strengths and Weaknesses in the History of Mentalities // Varieties of Cultural History. - Cambridge: Polity Press, 1997. - Pp. 162-182. 2.

Krieger, L. The Autonomy of Intellectual History // Journal of the History of Ideas. - 1973. - V. 34. 3.

Kuklick, B. What is Intellectual History? // History Today. - 1985. - V. 35. 4.

Maudelbaum, M. The History of Ideas, Intellectual History and History of Philosophy // History and Theory. - Vol. 5, Beiheft 5: The Historiography of the History of Philosophy. - 1965. - Pp. 3366. 5.

Skinner, Q. Meaning and Understanding in History of Ideas // History and Theory. - 1969. - №8. 6.

The Dictionary of the History of Ideas: Studies of Selected Pivotal Ideas, edited by Philip P. Wiener. - New York: Charles Scribner's Sons, 1973 -74. 7.

The History of ideas: an introduction to method. - Taylor & Francis, 1983. 8.

Лавджой, А. Великая цепь бытия: История идеи / Пер. с англ. В. Софронова-Антомони. — М.: Дом интеллектуальной книги, 2001. — 376 с. 9.

Фуко, М. Археология знания: Пер. с фр./Общ. ред. Бр.Левченко.— К.: Ника-Центр, 1996. 10.

Шартье, Р. Интеллектуальная история и история ментальностей: двойная переоценка? [Электронный ресурс]. - Режим доступа: http://magazines.russ.ru/ nlo/ 2004/ 66/ shart2.html. - Дата доступа: 10.12.2009.

<< | >>
Источник: Байдаров Е.У.. Информационно-образовательные и воспитательные стратегии в современном обществе: национальный и глобальный контекст. Материалы международной научной конференции, г. Минск, 12-13 ноября 2009 г. - Минск: Право и экономика. - 762 с.. 2010

Еще по теме ДЫСЦЫПЛШАРНЫ СТАТУС ШТЭЛЕКТУАЛЬНАЙ Г1СТОРЫ1 У С1СТЭМЕ ГІСТОРЬІКА-ФІЛАСОФСКІХ ДАСЛЕДАВАННЯУ Новік І.М.:

  1. Архитектура виртуальных построений
  2. ПЕРЕПРОГРАММИРОВАНИЕ, ТРАНСФОРМАЦИЯ ТЕЛА И ТЕУРГИЯ
  3. ТОМАС ХЕМФРИ МАРШАЛЛ Гражданство и социальный класс133
  4. ПШГРЫМЫ МАДЭРНАСЩ: УСХОД І ЗАХАД У МЫСЛЕНШ ПОЗНЯГА РАМАНТЫЗМУ Бабкоу І.М.
  5. ДЫСЦЫПЛШАРНЫ СТАТУС ШТЭЛЕКТУАЛЬНАЙ Г1СТОРЫ1 У С1СТЭМЕ ГІСТОРЬІКА-ФІЛАСОФСКІХ ДАСЛЕДАВАННЯУ Новік І.М.
  6. Історія та сучасний стан релігії в Україні
  7. В РИМСКОЙ СЕМЬЕ
  8. Состав неологизмов в современном русском языке
  9. Центральная избирательная комиссия РФ
  10. Очерк одиннадцатый ЭТНОСОЦИАЛЬНАЯ СТРУКТУРА ЧЕЛОВЕЧЕСТВА И ЕЕ ДИНАМИКА В ПЕРВОБЫТНООБЩИННОЙ ФОРМАЦИИ
  11. Глава 8 Социально-психологическая адаптация ребенка к школе
  12. Необходимый уровень профессиональной компетентности
  13. § 111. 
  14. Лекция 1 ЧТО ТАКОЕ ОНТОЛОГИЯ? ПОЧЕМУ ОНА ТАК ВАЖНА В ПРОЦЕССАХ МЫШЛЕНИЯ И ПОЗНАНИЯ МИРА
  15. Глава пятая Структура Иудейского восстания
  16. ГЛАВА 12 БЕЗЫСХОДНАЯ ВОИНА 1914-1916
  17. 3.5. Категории «особенность» и «закономерность» в экономической и социальной географии
  18. Закон «Ни одного отстающего ребенка»
- Коучинг - Методики преподавания - Андрагогика - Внеучебная деятельность - Военная психология - Воспитательный процесс - Деловое общение - Детский аутизм - Детско-родительские отношения - Дошкольная педагогика - Зоопсихология - История психологии - Клиническая психология - Коррекционная педагогика - Логопедия - Медиапсихология‎ - Методология современного образовательного процесса - Начальное образование - Нейро-лингвистическое программирование (НЛП) - Образование, воспитание и развитие детей - Олигофренопедагогика - Олигофренопсихология - Организационное поведение - Основы исследовательской деятельности - Основы педагогики - Основы педагогического мастерства - Основы психологии - Парапсихология - Педагогика - Педагогика высшей школы - Педагогическая психология - Политическая психология‎ - Практическая психология - Пренатальная и перинатальная педагогика - Психологическая диагностика - Психологическая коррекция - Психологические тренинги - Психологическое исследование личности - Психологическое консультирование - Психология влияния и манипулирования - Психология девиантного поведения - Психология общения - Психология труда - Психотерапия - Работа с родителями - Самосовершенствование - Системы образования - Современные образовательные технологии - Социальная психология - Социальная работа - Специальная педагогика - Специальная психология - Сравнительная педагогика - Теория и методика профессионального образования - Технология социальной работы - Трансперсональная психология - Философия образования - Экологическая психология - Экстремальная психология - Этническая психология -