<<
>>

І. І. Калачова РАДЗШНЫЯ АБРАДЫ БЕЛАРУСАУ: ЗВАРОТ ДА ТРАДЬЩЬІІ І СУЧАСНАСЦЬ

Сямейна-бытавыя абрады беларусау з’яуляюцца вытокам найважнейшых духоуных каштоунасцей беларускага народа, яго светапогляду аб тым, якім павінен быць чалавек. Радзшныя абрады — яскравы прыклад цікавасці сённяшніх маладых пакаленняу да мінулага.

У 2007 г. у 30 гарадах рэспублш (сталщы, сярэдніх і малых) намі было праведзена этнасацыялапчнае даследаванне стану сямейных традыцый і захаванасці асобных іх элементау у сем’ях. Не- каторыя вінікі апытання адносна радзшных абрадау падаюцца у дадзеным артыкуле.

«Дай, Божа, гэтаму дзіцяці шчаслівую долю, каб яно расло, гадавалася, шчасцем, доляю надзялялася», — так гучыць адно з фальклорных вітальніх віншаваняу з нагоды нараджэння дзіцяці і святкавання гэтай падзеі сярод родных і блізкіх людзей. Якія абрадавыя элементы захоуваюць радзшныя абрады сёння, якіх тэндэнцый прытрымліваюцца маладыя бацькі?

Удзельнікам этнасацыялапчнага апытання было прапанавана адказаць на пытанне «Якім чынам вы рэгістравалі сваіх дзяцей?» Білі атрыманы наступныя адказы:

рэгістравалі у органах ЗАГС (без спецыяльнай праграмы з уключэннем элементау радзін- нага абраду беларусау) — 100%;

рэгістравалі у органах ЗАГС урачыста (са спецыяльнай праграмай з уключэннем эле- ментау радзіннага абраду беларусау) — 2,5%;

хрісцілі у храме (хаця б адно дзіця) — 74,4%.

Як бачна з адказау, усе бацькі рэпструюць нованароджаных дзяцей у дзяржауных установах — органах ЗАГС без элементау традыцыйнага радзіннага абраду беларусау, толькі нека- торыя з іх — па спецыяльна распрацаванай праграме, з удзелам родзічау, сяброу, калег па працы. А вось хрышчэнне у храме хаця б аднаго дзіцяці вібірае даволі значная частка бацькоу. Сярод тых, хто хрісціу хаця б адно дзіця у храме, больш аказалася рэспандэнтау з узроставай групы 30—44 гады. Большасць апытаных, якія хрісцілі дзіця у храме, гэта жыхары буйных гарадоу, прадстаунікі няпоуных сем’яу.

Па крытэрыі «сацыяльнае становішча» сярод тых, хто хрісціу хаця б адно дзіця у храме, больш аказалася прадстаунікоу студэнцшх сем’яу (87,5%). А сярод тых, хто рэпстравау дзяцей (ці хаця б адно з іх) з урачістасцямі у дзяржауных установах, большасць з сем’яу, якія жывуць у малых гарадах; асноуная колькасць апытаных адносяцца да жыхароу, якія жывуць у горадзе у чацвёртым пакаленні.

Абагульняючы сказанае, адзначым, што у беларускім грамадстве існуе устойлівая тэндэн- цыя па захаванні элементау традыцыйнай абраднасці беларусау. Назіраецца спалучэнне афі- цыйнай рэгістрацыі у ЗАГСах з хрышчэннем у храме, а затым святкаванне гэтай падзеі сярод родзічау, сваякоу і сяброу, часам з прысутнасцю бабулі, хросных бацькоу і інш.

Сучаснае бытаванне абраду звязваецца з захаваннем інстітута хросных бацькоу. Хросныя бацькі (кумы) лічацца паважанімі і дасведчанімі у віхаванні дзяцей асобамі, іх наяунасць з’яулялася неад’емнай часткай радзінніх абрадау у традыцыйным грамадстве.

Даныя апытання паказваюць, што інстітут хросных бацькоу захавауся і сёння. 90% апытаных сем’яу адказалі, што у іх дзяцей ёсць хросныя бацькі.

Наяунасць інстітута хросных бацькоу — важны фактар падтрімкі традыцый папярддніх пакаленняу, яго роля дастаткова высока ацэньваецца сучаснай сям’ёй. Як відаць з даных даследавання, 42,2% апытаных бацькоу, дзеці якіх маюць хросных, лічаць, што хросныя бацькі — гэта маральныя настаунікі, носьбіті традыцый і абрадау беларусау, «другія бацькі» для іх дзяцей, роля іх у жыцщ сям’і вельмі адметная. Але 37,8% бацькоу не бачаць значнасці ролі хросных бацькоу у выхаванш іх дзяцей, а лічаць, што хросныя бацькі — хутчэй даніна звычаю, стэрэатып. 17,5% апытаных адзначыл/ што не надаюць асаблівага значэння хросным бацькам і лічаць іх ролю важнай толькі падчас здзяйснення абраду хрэсьбш у храме, 1,9% не змаглі знайсці адказ на гэта пытанне.

У залежнасці ад рэпёна пражывання выяулены наступныя меркаванні рэспандэнтау ад- носна ролі хросных бацькоу у выхаванш дзяцей.

Сярод рэспандэнтау, якія лічаць, што хросныя бацькі маюць выключна адметную ролю у жыцщ сям’і, больш аказалася тых, хто жыве у сярэдшх гарадах рэспублш (48,3%); сярод рэспандэнтау, якія лічаць, што хросныя бацькі патрэбны толькі для рытуалу хрышчэння дзіцяці, больш мінчан (20,8%); а з ліку тых, хто лічыць, што хросныя бацькі не маюць вялікага уплыву на жыццё сям’і і выхаванне дзяцей, больш аказалася жыхароу буйных гарадоу (40,7%). У залежнасці ад тыпу сям’і атрыманы такія вышки найбольш адметная роля хросных бацькоу адзначана ва ускладненых сем’ях (43,6%).

Як бачым, сучас^ші сем’ямі беларусау захоуваецца значная колькасць элементау трады- цыйнай радзіннай абраднасці. Большасць апытаных бацькоу прытрымліваюцца абраду хрышчэння дзяцей у храме, станоуча ставяцца да існавання шстытута хросных бацькоу. Імі высока ацэньваецца роля хросных бацькоу у сацыялізацыі дзяцей і далучэнш іх да вопыту папярэдніх пакаленняу і свайго роду, да хрысщянсюх каштоунасцей.

літаратура 1.

Калачова І. І. Гарадская сям’я // Беларусы: сучасныя этнакультурныя працэсы / Г. І. Каспяровіч [і інш.]; НАН Беларусі, Ін-т мастацтвазнауства, этнаграфи і фальклору. — Мінск, 2009. — С. 89—149. 2.

Семья белорусов в городе: образ жизни и традиции: Материалы и анализ этносоциол. опроса семей белорусов, 2007 г. // Архив ин-та искусствоведения, этнографии и фольклора им. Кандрата Крапивы НАН Беларуси. — Ф. 6. — Оп. 14. — Д. 141.

<< | >>
Источник: Байдаров Е.У. и др.. Духовно-нравственное воспитание на основе отечественных культурно-исторических и религиозных традиций и ценностей : материалы Междунар. науч.-практ. конф., Жировичи, 27 мая 2010 г. / Нац. акад. наук Беларуси, Ин-т философии, Белорус. Экзархат Моск. Патриархата Рус. Правосл. Церкви; науч. ред. совет: М. В. Мясникович, Высокопреосвящ. Филарет [и др.]. — Минск : Беларус. навука. — 389 с.. 2010

Еще по теме І. І. Калачова РАДЗШНЫЯ АБРАДЫ БЕЛАРУСАУ: ЗВАРОТ ДА ТРАДЬЩЬІІ І СУЧАСНАСЦЬ:

  1. І. І. Калачова РАДЗШНЫЯ АБРАДЫ БЕЛАРУСАУ: ЗВАРОТ ДА ТРАДЬЩЬІІ І СУЧАСНАСЦЬ
- Коучинг - Методики преподавания - Андрагогика - Внеучебная деятельность - Военная психология - Воспитательный процесс - Деловое общение - Детский аутизм - Детско-родительские отношения - Дошкольная педагогика - Зоопсихология - История психологии - Клиническая психология - Коррекционная педагогика - Логопедия - Медиапсихология‎ - Методология современного образовательного процесса - Начальное образование - Нейро-лингвистическое программирование (НЛП) - Образование, воспитание и развитие детей - Олигофренопедагогика - Олигофренопсихология - Организационное поведение - Основы исследовательской деятельности - Основы педагогики - Основы педагогического мастерства - Основы психологии - Парапсихология - Педагогика - Педагогика высшей школы - Педагогическая психология - Политическая психология‎ - Практическая психология - Пренатальная и перинатальная педагогика - Психологическая диагностика - Психологическая коррекция - Психологические тренинги - Психологическое исследование личности - Психологическое консультирование - Психология влияния и манипулирования - Психология девиантного поведения - Психология общения - Психология труда - Психотерапия - Работа с родителями - Самосовершенствование - Системы образования - Современные образовательные технологии - Социальная психология - Социальная работа - Специальная педагогика - Специальная психология - Сравнительная педагогика - Теория и методика профессионального образования - Технология социальной работы - Трансперсональная психология - Философия образования - Экологическая психология - Экстремальная психология - Этническая психология -