<<
>>

МЕТАДАЛАГ1ЧНЫЯ І СВЕТАПОГЛЯДНЫЯ АСПЕКТЫ РАЗВІЦЦЯ СУЧАСНАГА Г1СТАРЫЧНАГА НАРАТЫВУ У БЕЛАРУСІ Бацюкоу А.М.

На працягу амаль двух дзесяцігоддзяу незалежнасці беларуская гістаричная навука ідзе складаным і шмат у чим заканамерным шляхам, які уключае (падобна як і шлях інших постсавецкіх нацыянальных гістарияграфій) і крытычны перагляд савецкай традиций, і рамантызацыю мшуушчыны, і рэтра- градства, і сутыкненне навукі і ідэалогій, і шмат якія іншия праявы светапо- глядных змен, што бывае уласціва ці не любой сютэме ведау, якая перажывае перыяд татальных трансфармацый.

Перагляд прасторава-часавага вымярэння беларускай гісториі непарыуна звязаны з перанясеннем альбо праблематызацы- яй ключавых светапоглядных і щэалаг!чных канструкцый, пабудовай альтэрнатыуных тэорый нацыянальнай гісториі, у якіх беларускі народ выступау бы у гютарычным працэсе суб’ектам палітичних адносін, носьбітам высокай культурнай місіі. Лішне казаць, што нярэдка парадыгмальныя змены у беларускай дисциплінарна арганізаванай гістаричнай навуцы ажиццяуляліся пад уздзеяннем наватарскіх канцэпцый, складзеных далёка не у адпаведнасці з такімі нормамі навукі, як нормы абгрунтаванасці і метадалагічнай строгасці.

Сучасны этап развіцця гістаричнага дискурсу можна ахарактарызаваць як этап, адзначаны супрацьлеглыш і супярзчлівимі тэндэнцыямі - дэ- рамантизац^іі гістаричнага наратыву у сферы прафесійнай дзейнасці историка, з аднаго боку і пашырэння уплыву рамантычных, кампліментарних канструк- цый на масавую свядомасць з другога; карзляциі грамадскай думкі з мадэрновыш канщпциямі айчыннай пстарыяграфп і адраджэннем гістаричних канцэпцый, щэйнае напауненне якіх адбывалася у часы, калі адсутнічала сама- стойная беларуская гістарияграфія. Гэтая вышковая мазаічнасць гістаричнага дискурсу у сучаснай беларускай навуцы не з’яуляецца выключэннем, калі мы паспрабуем асэнсоуваць яе у шырэйшых кантэкстах. Але у той час, калі беларуская гістарияграфія засяроджаная пошукамі інвариянтау, што виконвалі б стрыжнёвую функцию у працэсах складвання нацыянанальнай і грамадзянскай щэнтычнасщ (дзяржаунасць, мова, канфесія, старажышаруская народнасць, балцкі субстрат і г.д.), пстарыяграфп краін, пазбауленых праблемы пошуку па- добных шварыянтау з прычыны іх глыбокай укарэненасці у масавую свядо- масць, актуалізуюць пытанш больш спецыф1чныя і больш важныя для прафесійнай дзейнасці псторыка.

Гэта праблемы метадалапчных асноу пстарычнага даследвання.

XT' w * w w 1 vy *

У сучаснай расійскай пстарычнай навуцы, напрыклад, вядзецца палеміка пра увядзенне у якасці «генерализирующего принципа исторических исследований» цывшзацыйнага падыходу, «переопределив через его призму содержание базовых исторических понятий и откорректировав пространственно-временное измерение российской истории», альбо сшэргетычных ідэй «о роли флуктуаций в трансформациях социального порядка», альбо шструментарыя «дискурсивного анализа» [1, с. 127]. Для сучаснай пстарыяграфп Беларусі метадалагічная ды- лема паміж герменэутычнай (антрапалагічнай) і пазпьівісцкай парадыгмамі (пры усёй умоунасці і спрошчанасці гэтага падзелу) атр^імлівае светапоглядны ракурс, найперш, калі факты псторыц уплецен^ія у сістэму нацыянальных каштоунасцяу атрщмліваюць сваё пацвярджэнне альбо абвяржэнне падчас іх метадалагічнага аналізу. Так, у выпадках, калі пасля сістемнага аналізу базавыя элементы пстарычнага наратыву, што сталі складнікам нацыянальнай традыцып (напрыклад, Полацкае княства як «пачаткі» беларускай дзяржаунасці, нацыя- нальна-вызваленчая барацьба падчас паустанняу 1830, 1863 гг і г.д.), выяуляюцца штучныш, створаныш гістар^іяграфіяй альбо ідэалогіямі, прабле- матызуецца адэкватнасць уяулення пра «сваё» і «не сваё» у пстарычнай пер- спектыве.

У такой сгтуацый актуалізуецца пошук метадалагічнага шструментарыя пстарычнага даследвання і пісання, прымяненне якога магло б гарантаваць «аб’ектыуную» і «адэкватную» гістарычную апавядальную лінію. Разам з тым апрычоная суб’ектыунасць пстарычнага пазнання, калі яно выступае як пазнан- не каштоунасцей, «расцягненых» у пстарычнай перспектыве (герменэутычны падыход), заканамерна нараджае сумненне у паспяховасці пошукау аб’ектаунасці. Канстатацыя сштэтычнага характару дасягнення аб’ектыунасщ у гютарычным даследванні (калі суб’ектыунае уяуленне робіцца той працоунай сілай, што набліжае да псторыка аб’ектыуны свет гістарычнай мшуушчыны, калі аб’ектыунасць магчымая як «навуковая штэнцыя псторый» [3, с. 45]) вы- ступае найбольш пашыраным аргументам на карысць гнасеалагічнага атьімізму у дадзеным пытанні.

Гэтая перспектыва аб’ектыунасщ, што дасяга- ецца праз суб’ектыунасць, вымагае больш уважліва спыніцца на тэме суб’екту пазнання, што выконвае пад-леглую, субстанцыянальную ролю у працэсе пазна- вальнай дзейнасці [4, с. 29], улічваючы, што суб’ект у пазнавальнай дзейнасці псторыка, гэта не толькі і не столькі сам псторык, колькі - суб’ект, што стварае гюторыю і у свядомасці псторыка вяртаецца да самаго сябе.

«Симптомы эрозии субъекта», як адзначае сучасны расійскі даследчык В.Ю. Сухачоу маюць наступныя рысы. Найперш, яна артыкулюецца у тэзісе пра смерць Бога, які да пэунага часу выступау галоуным суб’ектам пстарычнага працэсу. У ХЖП-ХХ стст., мяняючыся змястоуна (калі на замену Богу прыход- зяць «Дух», «Нацыя», «Клас»), пстарычны суб’ект захоувае сваю субстанцыя- нальную функцыю метанарацыі, што «неустанно и поддерживало, и удерживало наррацию» [4, с. 28-29]. У беларускай пстарыяграфн пошук гэтай субстанцыь метанарацып праходзіу у агульным рэчышчы складвання нацыянальнай щэнтычнасщ і гютарычнай міфалогіі, што вызначала яго мадэрновы характар. Так, ужо стваральнікі першых нацыянальных пстарычных канструкцый, папярэднікі і прытльнш ідэалогіі заходнерусізму ствараюць «кананічны» для наступных пакаленняу беларускіх псторыкау набор «міфалагем» [2, с. 132-133], функцыянаванне якіх забяспечвае фактычнае напауненне метанаратыву «Беларускі Народ», «Беларуская Дзяржава» праз выяуленне у пстарычнай пер- спектыве продкау сучасных беларусау у якасці суб’екту пстарычнага і палпычнага працэсау Пра міфалаriчны характар гэтых канструкцый можна дыскутаваць, а працэдура іх «знаходжання» можа быць выяуленая як прымя- ненне пазиывюцкага метаду у пстарычным даследванні (але гэта яшчэ чакае падрабязнага разгляду) з тым рэзанансам, што вынайдзеныя у працэсе пазиывюцкага пошуку факты, эмтрычныя дадзеныя сталі духоуныш каштоунасцямі.

Памяшчаючы Нацыю, Грамадства, Дзяржаву у якасці суб’екта і метанара- тыва, мэтазгодна улічваць актуалізаван^ія у сучаснай філасофіі тэмы: 1)

нерауназначнасці замены суб’екта-Бога на суб’ект-Грамадства, што вышкае з канстатацыр што «смерць Бога» цягне за сабой і смерць тэмпаральнасщ, а суб’ект -нацыя як шварыянт толькі сімуліруе Бога, замяняючы яго «посюсторонним субстанциональным субститутом» [4, с.

33]; 2)

страты суб’екта у вышку «перемен, происшедших в философском сознании нашего столетия, исток которых следует искать (в числе прочего) в попытке Хайдеггера возобновить тяжбу о смысле бытия» [5, с. 11].

Калі першае вядзе да канстатацып «канца псторып» ці, дакладней, да развагау аб тым, «что же все-таки является условием возможности смерти или умирания Истории и (яе - А.Б.) Господина» [4, с. 42], то другое - да выяулення ««бытия-впереди-себя» (и стало быть — заботы)» у якасці онтычнага апраудання суб’екта [5, с. 37], што выглядае для сучаснай беларускай пстарыяграфн перпектывай «клапатлівага» напаунення сучаснага пстарычнага дыскурсу

Літаратура 1.

Кирсанова, Е.С. Современные споры о модернизации методологии исторической науки и методологические дискуссии в русской историографии второй половины ХІХ - начала ХХ вв. / Междисциплинарный синтез в истории и социальные теории: теория, историография и практика конкретных исследований / Под ред. Л.П. Репиной, Б.Г. Могильницкого, И.Ю. Николаевой. - М.: ИВИ РАН, 2004. 2.

Марзалюк, І.А. Міфи «Адраджэнскай» пстарыяграфп Беларусі: манаграфія / І.А. Марза- люк. - Маплёу: УА «МДУ імя А.А. Куляшова», 2009. 3.

Рикёр, П. История и истина. / П. Рикёр. - СПб.: Алетейя, 2002. 4.

Сухачев, В.Ю. История без субъекта // Метафизические исследования. Выпуск 3. История. Альманах Лаборатории Метафизических Исследований при Философском факультете. - Спб.: СПбГУ, 1997. 5.

Черняков, А.Г. В поисках утраченного субъекта // Метафизические исследования. Выпуск 6. Сознание. Альманах Лаборатории Метафизических Исследований при Философском факультете. - Спб.: СПбГУ, 1998.

<< | >>
Источник: Байдаров Е.У.. Информационно-образовательные и воспитательные стратегии в современном обществе: национальный и глобальный контекст. Материалы международной научной конференции, г. Минск, 12-13 ноября 2009 г. - Минск: Право и экономика. - 762 с.. 2010

Еще по теме МЕТАДАЛАГ1ЧНЫЯ І СВЕТАПОГЛЯДНЫЯ АСПЕКТЫ РАЗВІЦЦЯ СУЧАСНАГА Г1СТАРЫЧНАГА НАРАТЫВУ У БЕЛАРУСІ Бацюкоу А.М.:

  1. МЕТАДАЛАГ1ЧНЫЯ І СВЕТАПОГЛЯДНЫЯ АСПЕКТЫ РАЗВІЦЦЯ СУЧАСНАГА Г1СТАРЫЧНАГА НАРАТЫВУ У БЕЛАРУСІ Бацюкоу А.М.
- Коучинг - Методики преподавания - Андрагогика - Внеучебная деятельность - Военная психология - Воспитательный процесс - Деловое общение - Детский аутизм - Детско-родительские отношения - Дошкольная педагогика - Зоопсихология - История психологии - Клиническая психология - Коррекционная педагогика - Логопедия - Медиапсихология‎ - Методология современного образовательного процесса - Начальное образование - Нейро-лингвистическое программирование (НЛП) - Образование, воспитание и развитие детей - Олигофренопедагогика - Олигофренопсихология - Организационное поведение - Основы исследовательской деятельности - Основы педагогики - Основы педагогического мастерства - Основы психологии - Парапсихология - Педагогика - Педагогика высшей школы - Педагогическая психология - Политическая психология‎ - Практическая психология - Пренатальная и перинатальная педагогика - Психологическая диагностика - Психологическая коррекция - Психологические тренинги - Психологическое исследование личности - Психологическое консультирование - Психология влияния и манипулирования - Психология девиантного поведения - Психология общения - Психология труда - Психотерапия - Работа с родителями - Самосовершенствование - Системы образования - Современные образовательные технологии - Социальная психология - Социальная работа - Специальная педагогика - Специальная психология - Сравнительная педагогика - Теория и методика профессионального образования - Технология социальной работы - Трансперсональная психология - Философия образования - Экологическая психология - Экстремальная психология - Этническая психология -