<<
>>

МЭТЫ ВЫХАВАННЯ: ЗАХАВАННЕ ТРАДЫЦЫЙ І ПОШУКІ ТНАВАТТЫЙ Вячорка Г.Ф.

Неабходнасць захавання нацыянальных традыцый ва умовах аб’ектыуна непазбежнай глабалізацні агульнапланетнага жыцця патрабуе навукова- філасофскага асэнсавання праблемы гарманічнага спалучэння гэтых выклкау часу Узмацненне тэндэнцый шматвектарнасці як знешняй, так і унутранай сацняльнаюканамічнай палньїкі Рэспублш Беларусь патрабуе і філасофска- педагагічнага удасканалення канцэпцып выхавання асобы у кантэксце адзначаных дзяржауна-грамадскіх трансфармацый.

Для гэтага у нас ёсць не толькі неабходны навуковы патэнцыял, але і адпаведная законная аснова. Канстытуцыя Рэспублш Беларусь пастанауляе, што «дзяржава адказная перад грамадзянінам за стварэнне умоу для свабоднага і годнага развіцця асобы» [1, с. 5]. А для таго, каб гарманічна спалучаліся грамадскія патрабаванні і уласныя патрэбы асобы, індивідуальния і сацыяльныя каштоунасныя арыеитацыц неабходна удасканальваць у першую чаргу выхаванне нашых дзяцей і навучэнцкай моладзі.

Для філасофіі адукациі і навуковай педагогікі - гэта праблема пра тое, як найлепшым чынам фундзіраваць або трансфармаваць прыярытэтныя каштоу- насці грамадства ва уласна педагагічния катэгорып щэалау, мэтау і задач. Бо, як адзначаецца у сучаснай аксіялогіі, каштоунасці з’яуляюцца сшсастваральнимі асновамі чалавечага жыцця, задаюць яго накіраванасць і матываванасць, вызначаюць маральныя асновы і характар паводзін людзей [2, с. 25].

Раздзяляючы паняцці каштоунасцей і мэтау, філосафи адукациі пішуць: «Ценность как переживаемое отношение и цель как предвосхищенный результат деятельности могут замыкаться на одних и тех же объектах, но располагаются в различных плоскостях рассмотрения» [3, с. 139]. Пры гэтым мэты, якія ставіць перад сабой чалавек, у адносінах да каштоунасцей асобы займаюць падпарадкаванае становішча. Гэтак жа і мэты грамадскага выхавання павшны быць падпарадкаваны сацыяльным каштоунасцям, бо любое грамадства зацікаулена у тым, каб людзі притримліваліся тых, а не інших прынцыпау паводзін.

І калі каштоунасці захопліваюць асобу цалкам, уключаючы і несвядомую яе частку, то мэтам больш уласціви свядомасны характар.

1дэал жа, у адрозненне ад мэтау, прадстауляе сабой нейкі канструкт вельмі жаданых мэтау, верагоднасць здзяйснення якіх невялікая. 1дэалам можна лічиць канечную або дасканалую мэту дзейнасці, да якой імкнуцца, разумеючы, што цалкам яна ніколі дасягнута не будзе. Што ж тычыцца педагагічних задач, то гэта не што іншае, як тыя ж мэты, але разглядаемыя канкрэтна у плане іх рэал1зацыг Для поунай рзалізациі мэты у залежнасці ад умоу часта даводзіцца паэтапна або паралельна рашаць некалькі канкрэтных задач. Такім чынам, у структуры педагагічнага мэтамеркавання ідэалы могуць быць канкрэтызаваны

w т

спачатку у мэтах, а затаїм у задачах выхавання. І, наадварот, задачи выхавання

могуць быць генералізавани у ідэалы.

Мэты выхавання, як і адпаведныя ім каштоунасці, дастаткова рухомыя, зменлівия, маюць канкрэтна-пстарычны характар. Пры гэтым у грамадствах маючих розныя сацыяльныя слаі, класи, канфесіі, партиі, нават у адзін і той жа гютарычны перыяд могуць суіснаваць розныя мэты выхавання.

Звяртаючыся да вопыту другіх краін і народау, важна звярнуць увагу на адрозненне структур мэтамеркавання у дэмакратычных і таталітарних грамадствах. У дэмакратычных грамадствах, як правіла, назіраецца разнастай-

VI * VI т г

насць мэтау выхавання, аж да немагчымасщ выдзялення галоуных. У

таталітарних грамадствах у вышку іх монащэалапчнай сутнасці, як правіла, афщыйна устанауліваецца адна, адзіная для усіх грамадзян мэта выхавання.

Добрым прыкладам тут можа служыцць СССР з яго аднапартыйнай сістэмай і непадзельным панаваннем камуністычнай ідэалогіі, якая мэтай выхавання абвясціла усебаковае і гарманічнае развіцце асобы.

Пасля распаду СССР большасць нашых навукоуцау адмовілася ад усебаковага і гарманічнага развіцця асобы як мэты выхавання. Адмова матыва- валася неканкрэтнасцю, нетэхналагічнасцю, утапічнасцю і нават выключнай

W • Т Г W

прыналежнасцю гэтай мэты толькі камунютычнаму грамадству.

У той жа час многія вядомыя навукоуцы переканальна адстойвалі і працягваюць адстойваць безальтэрнатыунасць усебаковага і гарманічнага развіцця, падкрэ^ваючы яго высокі гуманістычны патэнцыял у процівагу голаму практыцызму, ушчамляю- чаму паунацэннае фарміраванне чалавека.

Таму, кіруючыся старажытнакітайскім правілам «залатой сярэдзшы», па - спрабуем сфармуляваць наша мэтамеркаванне наступным чынам. Усебаковае і гарманічнае развіцце асобы трэба было б лічыць не мэтаю, а щэалам выхавання, які у канкрэтных умовах розных напрамкау і узроуняу адукацыр кантынгенту выхаванцау і тыпу адукацыйна-выхаваучых устаноу, рэгшнальных і рзлігійна- этшчных умоу увасабляецца у канкрэтных мэтах.

Пры гэтым пад гарманічнасцю развіцця сення важна разумець не столькі гармашчныя суадносіны разумовых, фізічнмх, маральных і другіх якасцей асобы, колькі гарманічнае спалучэнне асабютых патрэб і грамадскіх патрабаванняу Новае разуменне гарманічнасці абараняе усебаковае развіцце асобы ад насілля і надае яму сапрауды гуманютычны характар, павышаючы ролю самаактуалі- зацыр самаудасканалення асобы у адпаведнасці з чаканнямі грамадства.

Менавіта у такім разуменні ідэя усебаковага і гарманічнага развіцця асобы можа быць узята у якасці ідэала выхавання дзяцей і навучэнцкай моладзі у нашай рэспублщы. Тым самым у пэунай меры пераадольваецца разрыу паміж неабходнасцю захоування традыцый і пошуку шавацый ва умовах сучаснага беларускага грамадства. Як адзначау адзін з заснавальнікау філасофскай гер- менеутыю Г.Г. Гадамер, сапраудныя адносіны да традыцып гэта не адмауленне і не апалагетыка, а «дыстанцыяванне». Тое ж самае можна сказаць і у адносінах да шавацый, якія не павінны без аглядкі як прымацца, так і адхіляцца. Напрыклад, такія рынкавыя каштоунасці, як канкурэнтаздольнасць, імкненне да поспеху, прадпрымальнасць і г. д., вядома ж, могуць разглядацца у якасці сацыяльна-педагапчных арыенцірау і трансфармавацца у педагапчныя мэты, але даволі памяркоуна і асцярожна.

Не менш важнай праблемай педагагічнага мэтамеркавання з’яуляюцца суадносшы арыентацый на агульначалавечыя і нацыянальныя гумаштарныя каштоунасці.

Ва умовах шматвяковага дамінавання калі польскіх, а больш рускіх культурных каштоунасцей, беларуская нацыянальная культура не магла паслядоуна і гарманічна развівацца. Дысгармашчная спадчына такіх культурна- гютарычных дэфармацый праяуляецца і сення. Гэта асабліва бачна на прыкладзе выкарыстання мовы карэннага этнасу А менавіта, - беларускай мовы, як у дзяржауных справах, так і у приватным житті. Таму для далейшай гармані- зацы міжнац^іянальна-культурн^іх суадносін неабходна адпаведная каржціроу- ка і мэтау выхавання.

Фшасофска-педагалчны аналіз паказвае, што у дзяржаунай канцэпцы выхавання дзяцей і навучэнцкай моладзі нашай краiны традыцыйныя каштоу- насці значна пераважаюць над шавацыйными. У тым ліку, над ліберальна- дэмакратычнымі або р^інкав^імі каштоунасцямі [4]. Між тым рысы лібералізму (уменне і жаданне карыстацца сваімі правамі, імкненне да поспеху, прадпры - мальнасць, канкурэнтназдольнасць і г д.) павшны прысутнічаць у нас не толькі на практыцы, але і дастаткова прадстаулены на фшасофска-педагапчным узроуні . Добрай падставай таму можа паслужыць і падзяляемая на дзяржауным узроуні праграма «Усходняе партнёрства», таксама і прапановы Савета Еуропы для ацэнкі якасці адукацы па так званых базавых кампетэнцыях.

Такім чынам, сацыяльная трансфармацыя і чаканні грамадства, а таксама рэальныя працэсы сацыитзацып моладзі у нашай краіне патрабуюць адэкватнага рэагавання шляхам удакладнення структуры мэтамеркавання у дзяржаунай канцэпцы і праграме выхавання дзяцей і навучэнцкай моладзі. Пры гэтым мэта выхавання, сапрауды, павінна быць развёрнутай, зразумелай, канкрэтнай і тэхналапчнай. Але, хутчэй за усё, гэта павінна быць не адна, а некалькі мэтау Галоунае, каб яны не супярэчылр а узаемна дапаунялі адна другую і найбольш поуна раскрывалі ідэал выхавання.

Літаратура 1.

Канстытуцыя Рэспублт Беларусь 1994 года (са змяненнямі і дапауненнямі). - Мн., 2002. 2.

Новейший философский словарь: 2-е изд., перераб. и дополн. - Мн.: Интерпрессервис; Книжный дом, 2001. 3.

Гусинский, Э.Н. Введение в философию образования / Э.Н. Гусинский, Ю.И. Турчанино - ва. - М.: Логос, 2001. 4.

Концепция непрерывного воспитания детей и учащейся молодежи в Республике Беларусь // Праблемы выхавання. - 2007. - №2. С.3-13.

<< | >>
Источник: Байдаров Е.У.. Информационно-образовательные и воспитательные стратегии в современном обществе: национальный и глобальный контекст. Материалы международной научной конференции, г. Минск, 12-13 ноября 2009 г. - Минск: Право и экономика. - 762 с.. 2010

Еще по теме МЭТЫ ВЫХАВАННЯ: ЗАХАВАННЕ ТРАДЫЦЫЙ І ПОШУКІ ТНАВАТТЫЙ Вячорка Г.Ф.:

  1. МЭТЫ ВЫХАВАННЯ: ЗАХАВАННЕ ТРАДЫЦЫЙ І ПОШУКІ ТНАВАТТЫЙ Вячорка Г.Ф.
- Коучинг - Методики преподавания - Андрагогика - Внеучебная деятельность - Военная психология - Воспитательный процесс - Деловое общение - Детский аутизм - Детско-родительские отношения - Дошкольная педагогика - Зоопсихология - История психологии - Клиническая психология - Коррекционная педагогика - Логопедия - Медиапсихология‎ - Методология современного образовательного процесса - Начальное образование - Нейро-лингвистическое программирование (НЛП) - Образование, воспитание и развитие детей - Олигофренопедагогика - Олигофренопсихология - Организационное поведение - Основы исследовательской деятельности - Основы педагогики - Основы педагогического мастерства - Основы психологии - Парапсихология - Педагогика - Педагогика высшей школы - Педагогическая психология - Политическая психология‎ - Практическая психология - Пренатальная и перинатальная педагогика - Психологическая диагностика - Психологическая коррекция - Психологические тренинги - Психологическое исследование личности - Психологическое консультирование - Психология влияния и манипулирования - Психология девиантного поведения - Психология общения - Психология труда - Психотерапия - Работа с родителями - Самосовершенствование - Системы образования - Современные образовательные технологии - Социальная психология - Социальная работа - Специальная педагогика - Специальная психология - Сравнительная педагогика - Теория и методика профессионального образования - Технология социальной работы - Трансперсональная психология - Философия образования - Экологическая психология - Экстремальная психология - Этническая психология -