<<
>>

ПСТОРЫЯ ФІЛАСОФІІ У ОСТЭМЕ НАВУКІ, МОВЫ, ГІСТОРЬІІ Анцыповгч М.В.

Сучасны навукова-тэхшчны прагрэс усім сваім існаваннем не здольны адмовіць традыцыйныя і адначасова новыя питанні аб сутнасці быцця, у тым ліку чалавечага жыцця, аб пошуках юцшы, аб магчымасцях чалавечага пазнан- ня.

У рэчышчы філасофіі на гэтыя ды ім падобныя питанні і на сённянм дзень існуе вялікая колькасць адказау ці вялікая колькасць філасофій.

Згодна з Т. Ойзерманам, «існаванне мноства несумяшчальных адна з другой філасофій вельмі ускладняе адказ на пытанне "што такое філасофія?" Але гэтыя абставшы сведчаць аб тым, што цяжкасцяу адказу на такое пытанне тым болей, чым больш фактычных дадзеных для яго развязвання» [3, с. 61]. Псторыя - навука асобага роду, задача якой - вывучэнне падзей, якія непадуладны вонка- вым назіранням. Пстарычныя падзеі даследуюцца лапчным шляхам, вышкам чаго і ёсць пэуная рэканструкцыя мінулага, якая адбываецца у думках псторыка, які даследуе не саму падзею, а толькі выражаную адпаведную думку. Прынцып гістаризму шчыльна злучаны і з класіфікацияй сэнсавых азначэнняу псторы! філасофіі. Існуючае у філасофскай літаратури паняцце «пстарычны» присутнічае пераважна у дэскрыптыуным значэнш, тады як яго выкарыстанне у якасці эурыстычнага канструкта, якому уласціви шматузроуневы змест, пашы- рае магчимасці тэарэтычнага асэнсавання эмшрычнага матэрыялу псторып філасофіі. Цягам развіцця яна паступова узбагачаецца новимі уяуленнямі, якія узнікаюць падчас філасофскай рэфлексіі над рэальным1 гістар^ічн^імі сувязямі і адносінамі. Пры гэтым назіраецца зрошчанасць пстарычнай і філасофскай свядомасці, у якой чырвонаю стужкаю развіцця праводзіцца маральны щэал чалавека.

Пачинальнік гэтак званай лінгвістичнай ці аналітичнай філасофіі Л. Вітгеншюйн упершыню выказау думку, што сэнс любога слова не привязаны жорстка да якога-небудзь прадмета, г. зн. яго неабходна шукаць у спосабах вы- карыстання слова. Паводле Л. Вп'генштэйна, «уся філасофія ёсць "крытыкай мовы"» [1, с.

74], а сэнс любога выказвання ёсць толькі «станам спрау» у маг- чымасным свеце, які складаецца не з прадметау, а толькі з фактау, якія выража- ны праз словы. Таму малюнак свету азначаецца мовай, па-за якой няма і яго са- мога. У такім падыходзе мова разумеецца як любая камунікацийная сістема, якая карыстаецца знакамі, што уладкаваныя асобным чынам, у тым ліку, як у звыклым словавыкарыстанш, так і у специфічним значэнні семіётыкі. Існуючим розныя мовы уваходзяць у складаную і непауторную іерархію мовау канкрэтнай навукі, эпохр культуры, народа і прыводзяць да розных малюнкау свету, кожны з якіх прэтэндуе на сваё уяуленне рэальнасці, на свой вобраз. Мова філасофіі, паняційни універсум складваліся працяглы час, і таму ключ да іх авалодвання схаваны у псюриі філасофіі.

Гісторика-філасофскі працэс нельга вытлумачыць на аснове аксіяматичнага уяулення аб часе як абсалютным, універсальним і виключна аб'ектыунам працэсе, раунамерна працякаючым па-за усякімі адносінамі да ча- го-небудзь. У такім випадку псторыя філасофіі прадстае ці як храналагічная роспаведзь аб жилці і дзейнасці асобных філосафау, ці у выглядзе узыходзячага да дыялектычнага ды пстарычнага материялізму аднамернага гнасеалагічнага напрамку. У тым і у другім випадку не бярэцца пад увагу сутнасная тэза, што гэты працэс працякае у часе жыцця дакладнага народа, які і з'яуляецца суб'ектам і аб'ектам філасофскага аналіза.

Специфіка нацыянальнай суб'ектиунасці, яе унікальнасць, непауторнасць,

^ V/ 1 * * W W • • IV/

здольнасць да свабоднай рэфлексіі у сапрауднасці і з'яуляецца тым зыходным пунктам, рухаючыся ад якога толькі і можна глибока зразумець псторыка- філасофскі працэс. Філасофстваванне у широкім значэнні гэтага слова - не проста разважанні, але яшчэ і пераживанні, а яны праяуляюцца толькі у нейкіх кан- крэтных моуных апратках-формах. Гэта значыць, што моуна-відавия фактары заусёды присутнічаюць у філасофскім феномене як адметнасці светавыказван- ня, светаадчування. Адсюль винікае, што нават «пастка мовы», у якую заусёды пападае розум у філасофіі, носіць нацыянальна-рэфлексшны характар, так як тип нацыянальнай свядомасці адпаведным чынам уздзейнічае на яго магчимасці аналіза і высновы.

Агульнавядома, што доі і тэрмшы, якія іх азна- чаюць, не тоесныя паміж сабою. Тим не менш, усведамленне приналежнасці слова да пэунага моунага арэалу актуальна для больш глыбокага уяулення аб фарміраванні той ці іньшай ідэі. А гэта спрыяе непрыняццю тых поглядау, дзе присутнічае імкненне убачыць толькі гэтак званую агульначалавечую філасофскую спадчыну, інтэрпрэтуючы яе у якасці дзейнага палітичнага сродку для абгрунтавання «вяліканароднай» виключнасці ці філасафічнасці. Асобныя этнасы, якія праходзяць універсальни шлях развіцця, у стане інгаграваць гісторика-філасофскую спадчыну суседніх этнасау, уключаючы яе у сваю ла- кальнасць, чим і ствараюць аснову для адмаулення «чужой» філасофіі. Любая мова уключае у свой склад сэнсы фундаментальных светапоглядных паняццяу, якія выражаюць разуменне базісних каштоунасцяу культури той ці іншай эпохі. Мова упісана у працягласць і, не адкідваючи архаізми, яна заусёды гатовая убіраць у сябе не толькі самае сучаснае, але і мінулае, што адпавядае наяуным патрэбам носьбітау гэтай мови. Ж-Ж Русо сцвярджау, што у мове ёсць магчы- масць «прачытаць» гісторию і свабоды, і рабства.

Не толькі сэнс філасофіі як специфічнага феномена, але і большая частка яе зместу будуць недастаткова зразумелимі, калі яе выкладаць па аналогіі з природазнаучимі дисциплінам! без псторыка-нацыянальнага кантэксту і экскурсу у гісторию філасофіі. Што тычыцца такіх навук «без прынцыпау», як фізіка, хімія, біялогія, то іх вельмі мала цікавяць сацыяльныя умови, эканамічны стан, палітичная сютэма грамадства у дачиненні да тих ці інших думак, кан- цэпцый, адкрыццяу, законау, у якіх гэтыя навукі афармляліся. А вось з філасофіяй сітуация зусім іншая менавіта таму, што яна перадусім - светапогляд нейкай канкрэтнай гістаричнай эпохі і чалавека. Наприклад, выкарыстанне закона зберажэння і ператварэння энэргн у межах фізічнай навукі не цягне за сабою аутаматычнага звароту да асэнсавання светапоглядных абставін, у якіх ён б^іу сфармуляваны. Філасофскае прачытанне гэтага закона з абавязковасцю пат- рабуе не толькі паняційнага тлумачэння, але і аналізу эвалюцып лінгвістичнага разгляду тэрмшау «энергйя», «ператварэнне», «зберажэнне» у нацыянальных мовах.

Спрабуючы растлумачыць тэрмін «энергія», немагчыма абийсціся без спасилкі на філасофскую спадчыну Аристоцеля. Менавіта у філасофіі вялікага Стагірита упершыню выкарыстана паняцце энергіі як працэса перахода патэн- цыяльнага у актуальнае ва усіх сферах быцця. Тэрмін «энергія» у разуменні Аристоцеля выкарыстоуваецца у якасці парнай каюгориі для паняцця «энтэлехія», гэтак званая «энергія-энтэлехія». У той час, калі тэрмш «энергія» з сфери філасофіі перайшоу і замацавауся у фізічних навуках, то «энтэлехія»

732

працягвае выкарыстоувацца толькі у сферы філасофіі. Фізічная навука у тэарэ- тычных і практычных падыходах не мае магчымасщ, ды і вострай патрэбы ва усведамленні моманта энтэлехійнасці у сваёй сферы доследу, яна абыходзщца універсальнасцю паняцця <онергія». Што тычыцца філасофіі, то энтэлехійнасць, як завяршэнне таго ці іншага пераходу з магчымаснага у актуальнае, выконвае істотную ролю як у светапоглядных адносінах, так і у практычна-сацыяльных.

Літаратура 1.

Витгенштейн, Л. Логика-философский трактат. - М.: КАНОН, 2008. 2.

Лотман, Ю.М. Структура художественного текста / Ю.М. Лотман // Об искусстве. - СПб.: «Искусство-СПБ», 1998. - С.14-287. 3.

Ойзерман, Т.И. Метафилософия. Теория историко-философского процесса. - М.: КАНОН,

2009.

<< | >>
Источник: Байдаров Е.У.. Информационно-образовательные и воспитательные стратегии в современном обществе: национальный и глобальный контекст. Материалы международной научной конференции, г. Минск, 12-13 ноября 2009 г. - Минск: Право и экономика. - 762 с.. 2010

Еще по теме ПСТОРЫЯ ФІЛАСОФІІ У ОСТЭМЕ НАВУКІ, МОВЫ, ГІСТОРЬІІ Анцыповгч М.В.:

  1. 10.9. Положення про земські установи (1 січня 1864 р.)
  2. 14.9. Постанова ВУЦВК і РНК УСРР «Про заходи забезпечення рівноправності мов і про допомогу розвиткові української мови» (1 серпня 1923 р.)
  3. 17.14. Постанова колегії Міністерства освіти УРСР «Про додаткові заходи по вдосконаленню вивчення російської мови в освітніх школах і педагогічних навчальних закладах Української РСР» 148(29 червня 1983 р.)
  4. 17.15. Закон Української Радянської Соціалістичної Республіки «Про мови в Українській РСР» (28 жовтня 1989 р.)
  5. Юрген Габермас Єдність розуму в розмаїтті його голосів
  6. ПРЫВГГАЛЬНАЕ СЛОВА УДЗЕЛЬНІКАМ МІЖНАРОДНАЙ НАВУКОВАЙ КАНФЕРЭНЦЫГ «ГНФАРМАЦЫЙНА- АДУКАЦЫЙНЫЯ Г ВЫХАВАУЧЫЯ СГРАГЭГГГ У СУЧАСНЫМ ГРАМАДСГВЕ: НАЦЫЯНАЛЬНЫ Г ГЛАБАЛЬНЫ КАНГЭКСГ» АД ПРЭЗГДЫУМА НАТТЫЯНАЛЬНАЙ АКАДЭМГГ НАВУК БЕЛАРУСГ Акадзмік-сакратар Аддзялення гумантарных наук і мастацтвау Нацыяналънай акадзміі наук Беларусі А.А. Каваленя
  7. МЭТЫ ВЫХАВАННЯ: ЗАХАВАННЕ ТРАДЫЦЫЙ І ПОШУКІ ТНАВАТТЫЙ Вячорка Г.Ф.
  8. МЕТАДАЛАГ1ЧНЫЯ І СВЕТАПОГЛЯДНЫЯ АСПЕКТЫ РАЗВІЦЦЯ СУЧАСНАГА Г1СТАРЫЧНАГА НАРАТЫВУ У БЕЛАРУСІ Бацюкоу А.М.
  9. БЕЛАРУСКАЯ КУЛЬТУРА: НАЦЫЯНАЛЬНАЯ САМАБЫТНАСЦЬ І УНІВЕРСАЛЬНІЇ КАНТЭКСТ Конан У.М.
  10. ПШГРЫМЫ МАДЭРНАСЩ: УСХОД І ЗАХАД У МЫСЛЕНШ ПОЗНЯГА РАМАНТЫЗМУ Бабкоу І.М.
  11. ПСТОРЫЯ ФІЛАСОФІІ У ОСТЭМЕ НАВУКІ, МОВЫ, ГІСТОРЬІІ Анцыповгч М.В.
- Коучинг - Методики преподавания - Андрагогика - Внеучебная деятельность - Военная психология - Воспитательный процесс - Деловое общение - Детский аутизм - Детско-родительские отношения - Дошкольная педагогика - Зоопсихология - История психологии - Клиническая психология - Коррекционная педагогика - Логопедия - Медиапсихология‎ - Методология современного образовательного процесса - Начальное образование - Нейро-лингвистическое программирование (НЛП) - Образование, воспитание и развитие детей - Олигофренопедагогика - Олигофренопсихология - Организационное поведение - Основы исследовательской деятельности - Основы педагогики - Основы педагогического мастерства - Основы психологии - Парапсихология - Педагогика - Педагогика высшей школы - Педагогическая психология - Политическая психология‎ - Практическая психология - Пренатальная и перинатальная педагогика - Психологическая диагностика - Психологическая коррекция - Психологические тренинги - Психологическое исследование личности - Психологическое консультирование - Психология влияния и манипулирования - Психология девиантного поведения - Психология общения - Психология труда - Психотерапия - Работа с родителями - Самосовершенствование - Системы образования - Современные образовательные технологии - Социальная психология - Социальная работа - Специальная педагогика - Специальная психология - Сравнительная педагогика - Теория и методика профессионального образования - Технология социальной работы - Трансперсональная психология - Философия образования - Экологическая психология - Экстремальная психология - Этническая психология -